Το Πανηγύρι του Άη-Συμιού στο Μεσολόγγι

 

Εθνικό Ευρετήριο
Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
το 2020

 

Το Πανηγύρι του Αγίου Συμεών (Άη Συμιού) είναι έθιμο με ιστορική, θρησκευτική και μουσικοχορευτική διάσταση που τελείται δύο φορές τον χρόνο, το διήμερο της Υπαπαντής (2-3 Φεβρουαρίου) και το τετραήμερο του Αγίου Πνεύματος (Σάββατο-Τρίτη). Είναι μία από τις μεγαλύτερες γιορτές για την πόλη του Μεσολογγίου και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και πιο ξεχωριστά δρώμενα της περιοχής της Αιτωλίας. 

Eγγράφηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2018

 

 

 

Φωτογραφίες (επιπλέον φωτογραφίες για το στοιχείο μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα “THE JOHN D. PHOTOGRAPHY EXPERIENCE”

Το πανηγύρι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το μοναστήρι του Αγίου Συμεών, που βρίσκεται στους πρόποδες του Αράγραφιών από το πανηγύρι, του σημαντικού φωτογράφου Κώστα Μπαλάφα, καθώς επίσης παραδοσιακές φορεσιές και άρματα συμμετεχόντων. 

Το Πανηγύρι του Άη Συμιού, προς τιμή του γέροντα Άη Συμιού, πραγματοποιείται δύο φορές τον χρόνο: Στις 2 και 3 Φεβρουαρίου, της Υπαπαντής και του Αγίου Συμεών, τελείται το λεγόμενο και χειμωνιάτικο ή γυναικείο πανηγύρι. Ο χαρακτηρισμός γυναικείο προέρχεται από το γεγονός ότι παλιότερα συνήθιζαν να πηγαίνουν κυρίως γυναίκες με τα παιδιά τους, εκπληρώνοντας τάματα. Κατά το χειμωνιάτικο πανηγύρι, την πρώτη μέρα οι παρέες ανεβαίνουν στο μοναστήρι, όπου θα γλεντήσουν το βράδυ στα καθορισμένα στέκια τους. Το επόμενο μεσημέρι, αφού οι συμμετέχοντες προσκυνήσουν κατά τη λειτουργία που τελείται στο μοναστήρι, το γλέντι συνεχίζεται μέχρι το απόγευμα. Αργότερα οι παρέες συγκεντρώνονται έξω από την πύλη της πόλης και επιστρέφουν όλες μαζί για να συνεχίσουν το γλέντι στα στέκια της πόλης. 

 

aisimou00.jpg
aisimou01.jpg
aisimou02.jpg
aisimou03.jpg
aisimou04.jpg
aisimou05.jpg
previous arrow
next arrow

 

Κατά το τριήμερο της Πεντηκοστής (Κυριακή), του Αγίου Πνεύματος (Δευτέρα) και της Αγίας Τριάδος (Τρίτη) πραγματοποιείται το λεγόμενο και καλοκαιρινό πανηγύρι ή πανηγύρι των αρματωμένων. Το καλοκαιρινό πανηγύρι, που είναι και το γνωστότερο, είναι το δεύτερο μεγαλύτερο δρώμενο της πόλης μετά τις «Εορτές Εξόδου» και έχει χαρακτηριστικά μεγάλης λαϊκής θρησκευτικής και ιστορικής γιορτής. Τα προεόρτια ξεκινούν ήδη από την ημέρα της Αναλήψεως (περίπου δέκα μέρες πριν από την Πεντηκοστή), οπότε γίνεται το πρώτο «δοκιμαστικό» μάζεμα της κάθε παρέας, το οποίο φυσικά συνοδεύεται με γλέντι. 

Το πανηγύρι ξεκινά επίσημα από το Σάββατο πριν από την Πεντηκοστή, όπου οι παρέες γλεντούν στα καθιερωμένα στέκια τους στην πόλη. Την Κυριακή το πρωί ο κάθε καπετάνιος ξεκινά και περιφέρεται στα σοκάκια της πόλης, από όπου μαζεύει τα μέλη της παρέας του. Μέχρι το μεσημέρι έχουν συγκεντρωθεί όλοι για να φάνε το παραδοσιακό γιουβέτσι. 

Την Κυριακή το απόγευμα οι παρέες συγκεντρώνονται στον μητροπολιτικό ναό του Αγ. Σπυρίδωνα και ξεκινούν την πομπή προς τον Κήπο των Ηρώων, όπου θα τελεστεί το μνημόσυνο προς τιμήν των πεσόντων της Εξόδου. Στη συνέχεια, οι παρέες ξεκινούν από τον Κήπο των Ηρώων για το μοναστήρι του Άη Συμιού. Φτάνουν μέχρι ενός σημείου χορεύοντας και από εκεί ανεβαίνουν στο μοναστήρι, ακολουθώντας μια διαδρομή περίπου δέκα χιλιομέτρων. Παλαιότερα η μετακίνηση προς το μοναστήρι γινόταν με άλογα. Σήμερα χρησιμοποιούνται κυρίως αυτοκίνητα, αν και κάποιοι πανηγυριστές ανεβαίνουν ακόμη με τα άλογά τους. Το πανηγύρι συνεχίζεται όλη νύχτα πάνω στο μοναστήρι μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες. 

Το πρωί της Δευτέρας πραγματοποιείται η θεία λειτουργία και στον χώρο καταφθάνουν Ρομά από όλη την Ελλάδα, για να βαφτίσουν τα παιδιά τους. Μετά τη λειτουργία, το γλέντι συνεχίζεται μέχρι το μεσημέρι, οπότε οι παρέες ξεκινούν την κάθοδο προς το Μεσολόγγι. Το απόγευμα της Δευτέρας και αφού συγκεντρωθούν οι παρέες στην περιοχή του Αγίου Αθανασίου, ξεκινά η μεγάλη πορεία των Αη-Συμιωτών προς το κέντρο του Μεσολογγίου, καταλήγοντας στον Άγιο Σπυρίδωνα. Οι παρέες, πρώτα οι αρματωμένοι και ύστερα οι καβαλαραίοι, εισέρχονται στην πόλη τραγουδώντας και χορεύοντας μέχρι να φτάσουν στα στέκια τους και να συνεχίσουν όλη νύχτα το γλέντι τους. 

Την Τρίτη το απόγευμα, αφού τελεστεί το μνημόσυνο στο εκκλησάκι της Αγίας Τριάδας στη νησίδα της Κλείσοβας προς τιμήν των πεσόντων στην ομώνυμη μάχη (25 Μαρτίου 1826), οι πανηγυριστές επιστρέφουν στα καθιερωμένα στέκια για το τελευταίο γλέντι. 

Οι πανηγυριστές, που αποτελούν την ψυχή του πανηγυριού, χωρίζονται σε αρματωμένους και σε καβαλαραίους, οι οποίοι οργανώνονται σε ομάδες, τις παρέες. Όπως μαρτυρείται και σε κείμενα του Ανδρέα Καρκαβίτσα, οι παρέες παλαιότερα ονομάζονταν και μάγκες. 

Για τους αρματωμένους λένε ότι πάνε ντυμένοι, επειδή φορούν τις παραδοσιακές φορεσιές και τα άρματά τους, ενώ για τους καβαλαραίους ότι πάνε μ’ άλογο, λόγω του ότι ανεβαίνουν στο μοναστήρι και παρελαύνουν έφιπποι. Η κάθε παρέα έχει και τον αρχηγό της, τον λεγόμενο καπετάνιο (ή παλαιότερα μπουλουκτσή), ο οποίος είναι πρώτος μεταξύ ίσων. Αν οι αρματωμένοι και οι καβαλαραίοι είναι η ψυχή του πανηγυριού, η ζυγιά είναι εκείνη η οποία δημιουργεί την πνευματική έκσταση που χαρακτηρίζει τους Αη-Συμιώτες. Η ζυγιά είναι η τριμελής ορχήστρα που συντροφεύει κάθε παρέα και η οποία αποτελείται από δύο ζουρνάδες ή καραμούζες ή πίπιζες και ένα νταούλι ή νταβούλι ή ξεροντάουλο. Παραδοσιακά η ζυγιά αποτελείται από Έλληνες Ρομά, οι οποίοι παλαιότερα προέρχονταν σχεδόν αποκλειστικά από το Μεσολόγγι και τις γύρω περιοχές. 

Το πιο σημαντικό στοιχείο που χαρακτηρίζει μια παρέα είναι η συνεργασία και η αλληλεγγύη μεταξύ των μελών της, αλλά και με τη ζυγιά κατά τη διάρκεια του πανηγυριού. Επίσης, καταργούνται όλα εκείνα τα στοιχεία που διαφοροποιούν τις κοινωνικές ιεραρχήσεις, καθώς όλοι είναι ίσοι με όλους και δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ Μεσολογγιτών πανηγυριστών και Ρομά οργανοπαιχτών. Είναι χαρακτηριστικό ότι τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος πολλοί πανηγυριστές βαφτίζουν παιδιά των Ρομά στο μοναστήρι του Άη Συμιού. 

Πολύ σημαντικό στοιχείο είναι η μετάδοση από γενιά σε γενιά του ιδιαίτερου τρόπου «τραγουδίσματος» και των τρόπων κοινωνικής συμπεριφοράς, όπως προκύπτουν με την επιτέλεση συγκεκριμένων χορών. Κατά τη διάρκεια του πανηγυριού, εκτός από παλιά δημοτικά επιτραπέζια τραγούδια, κλέφτικα και λιανοτράγουδα, οι πανηγυριστές τραγουδάνε επίσης και φημισμένα μεσολογγίτικα μοιρολόγια, τραγούδια για την πολιορκία της πόλης, αλλά και αησυμιώτικα. 

Οι χοροί των πανηγυριστών περιλαμβάνουν, εκτός από τον τσάμικο και το συρτό, και τους ιδιαίτερους, τοπικούς χορούς του πανηγυριού, όπως το Χελάκι, το Τρίψιμο του Πιπεριού και τον φημισμένο Χορό του Πεθαμένου. Ο τελευταίος συνιστά την πιο χαρακτηριστική αησυμιώτικη αναπαράσταση: ο χορός ξεκινά από μια παρεξήγηση μεταξύ του καπετάνιου και ενός παλικαριού της παρέας, όταν ο δεύτερος διατάζει να σταματήσουν τα όργανα. Μετά από κάποιες φιγούρες που συμβολίζουν την πάλη, ο καπετάνιος καταφέρνει θανάσιμο χτύπημα στο παλικάρι και τον σκοτώνει. Αργότερα, συνειδητοποιώντας την πράξη του, σκύβει πάνω από τον νεκρό, θρηνεί και μετανοεί. Αμέσως ο άγιος κάνει το θαύμα του και ο νεκρός ανασταίνεται και σηκώνεται με ακόμα μεγαλύτερη διάθεση, σέρνοντας τον χορό με τον καπετάνιο και όλα τα μέλη της παρέας. 

Πολύ χαρακτηριστικό είναι και το «πέταγμα» των χαρτονομισμάτων (από το 2002 και μετά δολαρίων) από μέλη της παρέας προς τους οργανοπαίχτες της ζυγιάς ή προς τους συμπανηγυριστές. Με αυτόν τον συμβολικό τρόπο επιτυγχάνεται η «μετάβαση» του Αη-Συμιώτη από τον κόσμο των υλικών αγαθών, στην πνευματική έκσταση που χαρίζει ο ήχος της ζυγιάς. Εκφράζεται η λύτρωση του πανηγυριστή, η περιφρόνηση των υλικών και η έξαρση των πνευματικών /ηθικών αξιών. 

Οι χώροι που συνδέονται με την πραγματοποίηση του πανηγυριού είναι: 

  • Το μοναστήρι του Αγίου Συμεών και ο περιβάλλων χώρος, με μόνιμες εγκαταστάσεις και παραπήγματα. Η κάθε παρέα έχει τον δικό της χώρο, παράπηγμα ή κτήριο. 
  • Οι κεντρικοί δρόμοι της πόλης του Μεσολογγίου κατά τις πομπές των Αη-Συμιωτών και τα στέκια των παρεών στα στενά της πόλης. Η κάθε παρέα με το πέρασμα των χρόνων έχει καθορίσει έναν συγκεκριμένο χώρο στο κέντρο της πόλης στον οποίο γλεντάει κάθε έτος. 
  • Τα ίδια τα σπίτια των πανηγυριστών, από τα οποία περνούν οι καπεταναίοι για να συγκεντρώσουν όλη την παρέα. Σε κάθε σπίτι, συγγενείς του κάθε πανηγυριστή φροντίζουν να κερνούν τον καπετάνιο και την υπόλοιπη παρέα κάθε λογής αλμυρά και γλυκά εδέσματα, καθώς και το παραδοσιακό ούζο. 
  • Ο Κήπος των Ηρώων, στον οποίο καταλήγει η πομπή της Πεντηκοστής και όπου τελείται το μνημόσυνο προς τιμήν των νεκρών Άη Συμιωτών. 

 

Οι κτηριακές εγκαταστάσεις που συνδέονται με την επιτέλεση του εθίμου είναι οι εξής: 

  • Ο χώρος του Συλλόγου «Ο Άη Συμιός», όπου φυλάσσονται διάφορα ιστορικά κειμήλια (φωτογραφίες, σημαίες, έγγραφα), και ο οποίος επίσης χρησιμεύει ως χώρος συγκέντρωσης του Δ.Σ. και λήψης αποφάσεων. 
  • Ο περιβάλλων χώρος του μοναστηριού του Αγίου Συμεών, όπου υπάρχουν εδώ και δεκαετίες οι καθιερωμένοι χώροι ή κτήρια κάθε παρέας. Σε αυτά οι παρέες αποθηκεύουν τα απαραίτητα πριν από κάθε συγκέντρωση και γλέντι. Δυστυχώς, υπάρχουν ακόμη παρέες οι οποίες δεν έχουν καταφέρει να κατασκευάσουν δικό τους πέτρινο ή ξύλινο κτήριο, και περιορίζονται σε σημεία στην ύπαιθρο, τα οποία τους χειμωνιάτικους μήνες προστατεύονται με πλαστικά παραπετάσματα. 
  • Επίσης, το κτήριο του ιστορικού μουσείου της «Διεξόδου» περιέχει κειμήλια που συνδέονται άμεσα με το πανηγύρι. Σε μια προσπάθεια ανάδειξης και προβολής του, η «Διέξοδος» ενσωμάτωσε στη μόνιμη συλλογή του ιστορικού μουσείου της μια σειρά φωτο.

 

Διαδικτυακές πηγές (υπερσύνδεσμοι) 

  • Άη Συμιός, Σύλλογος Πανηγυριστών (2013). Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: https://aisimios.wordpress.com/ 
  • Νταούλι και Ζουρνάς (2015). Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://ntaouli.blogspot.gr/ 

 

Πληροφορίες για τα τραγούδια του στοιχείου: 

 

Φωτογραφίες από το πανηγύρι: 

 

Ντοκιμαντέρ και κινηματογραφικές ταινίες που αναφέρονται στο πανηγύρι ή περιέχουν στιγμιότυπα από αυτό: 

1) Λίμνη των Πόθων (1958), ένα μικρό απόσπασμα της ταινίας έχει πλάνα από το πανηγύρι.
Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο

2) Πλάνα του Κώστα Μπαλάφα του 1968. 
Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο

3) Απόσπασμα από αρχείο της ΕΡΤ του 1976. 

4) «Στον Άη Συμιό στο Μεσολόγγι», μουσικό οδοιπορικό της ΕΡΤ του Τάκη Σακελλάριου, 1996. 
Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο

6) «Μένουμε Ελλάδα», αποσπάσματα από το πανηγύρι του 2005. 
Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο 


7) «Ελλήνων Δρώμενα», αφιέρωμα στο πανηγύρι, 2006. 
Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο

8) «Dollars for a Saint», το ντοκιμαντέρ για τους Ρομά οργανοπαίχτες του πανηγυριού, της Αύρας Γεωργίου, 2014. 

Πηγή:
ΑΫΛΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ UNESCO

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας

Αιτωλική Φιλοξενία
Το Σπίτι Του Τουρίστα Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου - ΟΠΣ5041944
www.etakcci.gr

Νέα - Δράσεις

©2022 ΑΙΤΩΛΙΚΗ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ. All Rights Reserved

Search